Planujesz rozpocząć hodowlę psów rasowych i zastanawiasz się, jakie warunki musi spełnić pies, aby zostać reproduktorem? W przypadku psów należących do Związku Kynologicznego w Polsce (ZKwP) podstawowe wymagania obejmują m.in. odpowiedni wiek, uzyskanie wymaganych ocen wystawowych, określenie profilu DNA, a w przypadku niektórych ras także dodatkowe badania, testy psychiczne czy wymagania dotyczące wyszkolenia.
Warto pamiętać, że szczegółowe wymagania mogą różnić się w zależności od rasy. Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady dotyczące uzyskania uprawnień reproduktora.
Podstawowe wymagania dla reproduktora
Aby pies mógł zostać dopuszczony do hodowli, musi spełnić podstawowe wymagania określone w regulaminie ZKwP. Pies powinien:
- być zarejestrowany w ZKwP,
- być wpisany do Polskiej Księgi Rodowodowej (PKR),
- ukończyć 12 miesięcy,
- uzyskać po ukończeniu 12. miesiąca życia wymagane oceny wystawowe,
- mieć określony profil DNA.
Standardową drogą uzyskania uprawnień jest zdobycie trzech ocen doskonałych od co najmniej dwóch sędziów, przy czym jedna z ocen musi pochodzić z wystawy międzynarodowej, klubowej lub specjalistycznej.
Alternatywnie pies może uzyskać pozytywną ocenę podczas przeglądu hodowlanego.
Oznacza to, że sam fakt posiadania rodowodu nie wystarcza do rozpoczęcia hodowli. Konieczne jest spełnienie określonych wymagań hodowlanych.
Pies użytkowy - nieco inne zasady
W przypadku psa użytkowego posiadającego certyfikat użytkowości, który uprawnia do wystawiania w klasie użytkowej, wymagania dotyczące ocen są nieco inne.
Taki pies może zostać dopuszczony do hodowli po uzyskaniu:
- trzech ocen co najmniej bardzo dobrych od minimum dwóch sędziów, w tym jednej oceny zdobytej na wystawie międzynarodowej, klubowej lub specjalistycznej.
- drugą możliwością jest uzyskanie pozytywnej oceny z przeglądu hodowlanego.
Reproduktor sprowadzony z zagranicy
Co w sytuacji, gdy reproduktor pochodzi z innego kraju?
Pies zarejestrowany w innym kraju członkowskim FCI lub w organizacji partnerskiej FCI, który spełnia wymagania hodowlane obowiązujące w swoim kraju, może zostać wykorzystany w hodowli po zarejestrowaniu w ZKwP i spełnieniu wymagań określonych przez polski regulamin.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku psa, który został sprowadzony do Polski czasowo.
Czasowo sprowadzony reproduktor
Reproduktor zarejestrowany za granicą może być czasowo wykorzystywany w hodowli przez członków ZKwP, jeśli spełnia wymagania hodowlane obowiązujące w kraju, w którym jest zarejestrowany.
W takim przypadku dokumentację hodowlaną podpisuje dysponent psa, który musi posiadać pisemne upoważnienie właściciela oraz jego pisemne oświadczenie potwierdzające, że pies spełnia wymagania hodowlane obowiązujące w swoim kraju. Kopie tych dokumentów dysponent przekazuje właścicielowi krytej suki. Następnie dokumenty, razem z kartą krycia, hodowca składa w swoim macierzystym oddziale ZKwP.
Za czasowe przebywanie reproduktora w Polsce uznaje się okres wskazany w umowie użyczenia psa.
Czy reproduktor ma limit wieku lub liczby kryć?
W przypadku reproduktorów ZKwP nie określa górnej granicy wieku hodowlanego ani limitu kryć.
Oznacza to, że przepisy nie wskazują maksymalnego wieku, po którym pies automatycznie traci możliwość wykorzystywania go w hodowli, ani nie ustanawiają maksymalnej liczby kryć.
Oczywiście przy podejmowaniu decyzji hodowlanych należy brać pod uwagę również rzeczywisty stan zdrowia, kondycję i dobrostan psa.
Dodatkowe wymagania hodowlane dla wybranych ras
W przypadku niektórych ras spełnienie podstawowych wymagań nie wystarczy. Dla wybranych ras ZKwP wprowadził dodatkowe wymagania hodowlane.
Mogą one obejmować m.in.:
- badania w kierunku dysplazji stawów biodrowych i łokciowych,
- testy psychiczne,
- wymagane szkolenia,
- próby pracy,
- konkursy pracy lub field trials.
Dlatego przed rozpoczęciem planowania hodowli konkretnego psa warto sprawdzić wymagania dotyczące właśnie jego rasy.
Grupa I FCI - dodatkowe wymagania
W grupie I znajdują się m.in. rasy, dla których obowiązują wymagania dotyczące dysplazji oraz - w niektórych przypadkach - testów psychicznych.
Dodatkowe wymagania dotyczą m.in.:
- Australian Cattle Dog,
- Biały Owczarek Szwajcarski,
- Border Collie,
- Ceskoslovensky Vlcak,
- Bouvier des Flandres,
- Owczarek Australijski (typ amerykański),
- Owczarek Belgijski (GROENENDAEL, LAEKENOIS, MALINOIS, TERVUEREN),
- Owczarek Francuski Beauceron,
- Owczarek Francuski Briard,
- Owczarek Niemiecki,
- Owczarek Południoworosyjskiego Jużak,
- Owczarek Staroangielski Bobtail,
- Owczarek Szkocki,
- Polski Owczarek Nizinny,
- Polski Owczarek Podhalański,
- Saarlooswolfhond.
W zależności od rasy wymagane mogą być określone wyniki badań w kierunku dysplazji oraz testy psychiczne.
Szczególne wymagania dla Owczarka Niemieckiego
Owczarek Niemiecki należy do ras objętych bardziej rozbudowanymi wymaganiami.
Wymagane jest prześwietlenie ED/HD psów i suk w celu uzyskania uprawnień hodowlanych, z wynikiem A lub B.
Dodatkowo obowiązuje przegląd hodowlany z testami psychicznymi oraz wymagania dotyczące wyszkolenia:
- dla suk – minimum BH,
- dla psów – minimum IGP-V.
To dobry przykład pokazujący, że w przypadku niektórych ras droga do uzyskania uprawnień hodowlanych jest bardziej wymagająca niż standardowe wymagania wystawowe.
Grupa II FCI - badania i testy psychiczne
W grupie II dodatkowe wymagania obejmują m.in. rasy: Bernardyn, Berneński Pies Pasterski, Bokser, Cane Corso Italiano, Doberman, Dog Argentyński, Dog z Majorki, Duży Szwajcarski Pies Pasterski, Fila Brasileiro, Hovawart, Mastif Neapolitański, Nowofundland, Owczarek Kaukaski, Owczarek Środkowoazjatycki, Presa Canario, Rottweiler, Sznaucer Olbrzym oraz Tosa.
W zależności od rasy wymagane są badania w kierunku dysplazji, testy psychiczne lub odpowiednie wyszkolenie.
Przykładowo:
Doberman - wymagany wynik badania na dysplazję A lub B oraz BH albo testy psychiczne.
Rottweiler - wymagany wynik badania na dysplazję A lub B oraz BH albo testy psychiczne.
Sznaucer olbrzymi - wymagany wynik badania na dysplazję A lub B oraz testy psychiczne.
Cane corso italiano - wymagane są testy psychiczne oraz badanie w kierunku dysplazji. Przy wyniku C drugi osobnik w parze hodowlanej musi mieć wynik A lub B.
Co oznaczają wyniki A, B i C?
Wymagania dotyczące dysplazji pojawiają się w regulaminie przy wielu rasach. Warto zwrócić uwagę na szczególną zasadę dotyczącą ras, w których dopuszczony jest wynik C.
Jeżeli w danej rasie dopuszczalne jest wykorzystanie osobnika z wynikiem C, drugi pies w planowanym skojarzeniu musi być wolny od dysplazji, czyli posiadać wynik A lub B.
Ma to znaczenie przy planowaniu konkretnego skojarzenia i powinno być sprawdzane przed podjęciem decyzji o kryciu.
Grupa VII FCI - szczególne wymagania dla wyżłów
W przypadku ras z grupy VII FCI wymagania hodowlane mają przede wszystkim charakter użytkowy.
Dotyczą one m.in. wyżłów brytyjskich oraz wyżłów kontynentalnych.
Wyżły brytyjskie
Psy i suki muszą posiadać:
- dyplom minimum III stopnia z polskiego testu hodowlanego wyżłów, z wodą lub bez wody,
lub
- dyplom minimum III stopnia z konkursu pracy albo field trialu – polskiego lub zagranicznego – podczas którego oceniana jest praca na dużym polu - okładanie i wystawianie.
Wyżły kontynentalne
W przypadku wyżłów kontynentalnych wymagania różnią się w zależności od płci.
Psy: wymagany jest dyplom I stopnia z polskiego testu hodowlanego wyżłów z wodą lub dyplom minimum III stopnia z konkursu pracy albo field trialu, podczas którego oceniana jest praca na dużym polu - okładanie i wystawianie.
Suki: wymagany jest dyplom minimum III stopnia z polskiego testu hodowlanego wyżłów z wodą lub dyplom minimum III stopnia z konkursu pracy albo field trialu.
W testach hodowlanych wyżłów mogą uczestniczyć psy i suki od ukończenia 9. miesiąca życia. Górna granica wieku nie została określona, jednak psy i suki powyżej 36. miesiąca życia nie są klasyfikowane.
Grupa VIII FCI - retrievery
Dodatkowe wymagania dotyczą również wszystkich ras retrieverów.
W ich przypadku wymagany jest wynik badania w kierunku dysplazji:
- A, B lub C.
Jeżeli obowiązujące zasady dopuszczają wynik C, należy pamiętać o zasadzie dotyczącej drugiego osobnika w parze – jeden z psów musi być wolny od dysplazji, czyli mieć wynik A lub B.
Testy psychiczne - dlaczego są ważne?
W przypadku części ras wymagane są testy psychiczne.
Nie są one przeprowadzane według jednego uniwersalnego schematu dla wszystkich psów. Testy odbywają się na podstawie odrębnych regulaminów przygotowanych przez Główną Komisję Szkolenia Psów i zatwierdzonych przez Zarząd Główny ZKwP.
Ich celem jest ocena cech psychicznych psa istotnych z punktu widzenia danej rasy i jej przeznaczenia.
Warto więc przed zapisaniem psa na test sprawdzić aktualne wymagania i regulamin obowiązujący dla konkretnej rasy.
Jak przygotować psa do uzyskania uprawnień reproduktora?
Jeśli planujesz wykorzystać psa w hodowli, najlepiej zacząć przygotowania odpowiednio wcześnie.
1. Sprawdź wymagania dla rasy
Nie każda rasa podlega wyłącznie podstawowym zasadom. Najpierw sprawdź, czy dla Twojego psa obowiązują dodatkowe wymagania dotyczące badań, testów lub wyszkolenia.
2. Zadbaj o dokumentację
Upewnij się, że pies jest prawidłowo zarejestrowany w ZKwP i posiada odpowiednie dokumenty rodowodowe.
3. Zaplanuj wystawy
Jeżeli wybierasz drogę wystawową, trzeba odpowiednio zaplanować udział w wystawach i zdobycie wymaganych ocen. Pamiętaj, że znaczenie ma nie tylko liczba ocen, ale również liczba sędziów oraz rodzaj wystawy, na której uzyskano wymaganą ocenę.
4. Wykonaj wymagane badania
W rasach objętych dodatkowymi wymogami należy wykonać odpowiednie badania, np. w kierunku dysplazji.
5. Nie zapominaj o DNA
Określenie profilu DNA jest jednym z podstawowych wymogów dotyczących uzyskania kwalifikacji hodowlanej.
6. Sprawdź aktualność przepisów
Regulaminy hodowlane mogą być zmieniane. Dlatego przed rozpoczęciem całej procedury warto sprawdzić aktualne wymagania ZKwP, zwłaszcza jeśli informacje znalezione w internecie pochodzą sprzed kilku lat.
Uzyskanie uprawnień reproduktora w ZKwP wymaga spełnienia określonych warunków, ale dokładna ścieżka zależy przede wszystkim od rasy psa.
W standardowym przypadku najważniejsze są:
rejestracja w ZKwP i PKR + ukończenie 12 miesięcy + wymagane oceny wystawowe lub pozytywny przegląd hodowlany + profil DNA.
W przypadku psa użytkowego możliwe jest zastosowanie odmiennych wymagań dotyczących ocen.
Dla wielu ras dochodzą natomiast dodatkowe warunki - między innymi badania w kierunku dysplazji, testy psychiczne, szkolenia czy próby pracy.
Warto również pamiętać, że dla reproduktorów nie ustalono górnej granicy wieku hodowlanego ani limitu kryć.
Jeżeli planujesz wykorzystać swojego psa w hodowli, nie ograniczaj się jednak do sprawdzenia samych uprawnień. Odpowiedzialna hodowla powinna uwzględniać także zdrowie, kondycję, psychikę, pochodzenie oraz zgodność planowanego skojarzenia z dobrem przyszłych szczeniąt.
Uwaga: wymagania hodowlane mogą być aktualizowane. Przed podjęciem decyzji hodowlanej należy sprawdzić aktualne regulaminy i wymagania obowiązujące dla konkretnej rasy w ZKwP.
mgr inż. Magdalena Świkszcz
Absolwentka Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt o specjalności: Hodowla i Biologia Zwierząt, technik weterynarii, dyplomowany behawiorysta zwierząt towarzyszących, dogoterapeuta, groomer, handler, długoletni hodowca psów rasy Lhasa apso pod przydomkiem „The Tibetan Pride (FCI)”, czynny działacz Związku Kynologicznego w Polsce odznaczony Brązową Odznaką oraz asystent kynologiczny o specjalności wystawowej Grupy 9 FCI.