Giardia to pasożytniczy pierwotniak zasiedlający przewód pokarmowy. Zarażenie tym pasożytem, określane jako giardioza, może dotyczyć zarówno ludzi, jak i wielu gatunków zwierząt, m.in. psów i kotów. Ze względu na możliwość przenoszenia się pasożyta pomiędzy zwierzętami a człowiekiem Giardia ma również znaczenie zoonotyczne.
Gdzie występuje Giardia?
Giardia bytuje przede wszystkim w jelicie cienkim, szczególnie w obrębie dwunastnicy i jelita czczego. W przewodzie pokarmowym występuje w dwóch podstawowych postaciach:
- trofozoitu – aktywnej i namnażającej się postaci pasożyta,
- cysty – odpornej postaci, która odpowiada za rozprzestrzenianie się zakażenia.
To właśnie cysty są formą inwazyjną i mogą przetrwać poza organizmem gospodarza na tyle długo, aby doprowadzić do zakażenia kolejnego osobnika.
Trofozoit – aktywna postać pasożyta
Trofozoit ma charakterystyczny gruszkowaty kształt. Jego najbardziej typową cechą są dwa jądra komórkowe, które w obrazie mikroskopowym mogą przypominać oczy. Pasożyt posiada również osiem wici, umożliwiających mu aktywne poruszanie się.
Trofozoity występują przede wszystkim w jelicie cienkim, gdzie przyczepiają się do powierzchni nabłonka jelitowego. W odpowiednich warunkach namnażają się, zwiększając liczbę pasożytów w przewodzie pokarmowym.
Ze względu na swoją delikatność trofozoity najlepiej wykrywać w świeżym materiale kałowym, podczas badania mikroskopowego.
Cysta – forma inwazyjna
Cysta jest formą przetrwalnikową i jednocześnie inwazyjną. Ma zazwyczaj owalny kształt. W jej wnętrzu można zaobserwować charakterystyczne struktury związane z wiciami oraz inne elementy budowy pasożyta.
Cysty są wydalane wraz z kałem i mogą stanowić źródło zakażenia dla kolejnych zwierząt lub ludzi. Do organizmu gospodarza mogą dostać się m.in. wraz z zanieczyszczoną wodą, pokarmem lub po kontakcie ze skażonym środowiskiem.
Jak dochodzi do zakażenia Giardia?
Cykl rozwojowy Giardia jest stosunkowo prosty. Zakażenie rozpoczyna się od połknięcia cyst znajdujących się w środowisku.
1. Połknięcie cyst
Zwierzę może zarazić się poprzez spożycie cyst wraz z wodą, pokarmem lub podczas kontaktu ze skażonym środowiskiem.
2. Przekształcenie cysty w trofozoity
Po dostaniu się do przewodu pokarmowego cysta trafia do jelita cienkiego, gdzie dochodzi do uwolnienia i powstania aktywnych trofozoitów.
3. Zasiedlenie jelita cienkiego
Trofozoity przyczepiają się do powierzchni nabłonka jelita cienkiego, szczególnie w obrębie kosmków jelitowych, i rozpoczynają namnażanie.
4. Powstawanie cyst
W dalszych odcinkach przewodu pokarmowego część trofozoitów przechodzi ponownie w formę cysty.
5. Wydalanie cyst z kałem
Cysty są następnie wydalane wraz z kałem. Wydalone cysty stanowią źródło zakażenia dla kolejnych gospodarzy.
Okres prepatentny giardiozy wynosi około 5–16 dni.
Jak wykrywa się Giardia?
Rozpoznanie zakażenia może opierać się na badaniu próbki kału. Jedną z metod jest badanie mikroskopowe, podczas którego można poszukiwać charakterystycznych trofozoitów lub cyst.
Drugą możliwością są testy immunologiczne wykrywające antygen Giardia w kale, w tym testy typu ELISA. W praktyce diagnostycznej wybór metody zależy m.in. od gatunku zwierzęcia, objawów oraz dostępności odpowiednich badań.
Warto pamiętać, że wydalanie cyst może nie być stałe. Z tego względu w diagnostyce pasożytów często znaczenie ma prawidłowe pobranie materiału i – w zależności od zaleceń lekarza weterynarii – badanie kilku próbek kału.
Giardia jako zoonoza
Giardia ma znaczenie również z punktu widzenia zdrowia publicznego, ponieważ niektóre szczepy mogą uczestniczyć w transmisji pomiędzy zwierzętami a ludźmi. Ryzyko zależy m.in. od gatunku gospodarza, występującego genotypu pasożyta oraz warunków środowiskowych.
Szczególnie ważna jest higiena, zwłaszcza dokładne mycie rąk po kontakcie ze zwierzętami, ich odchodami oraz potencjalnie skażonym środowiskiem. Istotne jest także regularne sprzątanie miejsc, w których przebywają zwierzęta.
Giardia to pasożytniczy pierwotniak jelita cienkiego, występujący u wielu gatunków zwierząt oraz u ludzi. W jego cyklu rozwojowym wyróżniamy przede wszystkim aktywnego trofozoita oraz odporną, inwazyjną cystę. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim po połknięciu cyst obecnych w wodzie, pokarmie lub środowisku.
Ze względu na możliwość występowania zakażeń bez wyraźnych objawów oraz znaczenie zoonotyczne Giardia jest ważnym pasożytem zarówno w medycynie weterynaryjnej, jak i w ochronie zdrowia publicznego. W przypadku podejrzenia giardiozy u zwierzęcia warto skonsultować się z lekarzem weterynarii i wykonać odpowiednie badania kału.
.jpg)
mgr inż. Magdalena Świkszcz
Absolwentka Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt o specjalności: Hodowla i Biologia Zwierząt, technik weterynarii /w trakcie nauki/, dyplomowany behawiorysta zwierząt towarzyszących, dogoterapeuta, groomer, handler, długoletni hodowca psów rasy Lhasa apso pod przydomkiem „The Tibetan Pride (FCI)”, czynny działacz Związku Kynologicznego w Polsce odznaczony Brązową Odznaką, asystent kynologiczny o specjalności wystawowej oraz Zastępca Kierownika Sekcji Grupy 9 FCI.